Vĩnh Lăng là khu lăng mộ của Lê Thái Tổ – vị vua Khai quốc triều Hậu Lê. Vĩnh Lăng nằm trong quần thể khu di tích Lam Kinh cách phường Hạc Thành 50 km về phía Tây Bắc, nằm trên địa bàn xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

Sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng đế, đặt niên hiệu là Thuận Thiên, mở đầu cho triều Hậu Lê trong lịch sử Đại Việt; chấm dứt hơn hai mươi năm đô hộ của nhà Minh, mở ra một thời kỳ phục hưng toàn diện về chính trị, quân sự, văn hóa và xã hội.

Trong sáu năm trị vì, Lê Thái Tổ đã thể hiện tài năng của một bậc minh quân với hàng loạt chính sách xây dựng quốc gia mang tính nền tảng. Nhà vua cho định lại luật lệ, chế định lễ nhạc, mở khoa thi để tuyển chọn nhân tài, tổ chức lại cấm vệ quân và hệ thống quan chức, chia đặt phủ huyện, củng cố bộ máy hành chính từ trung ương đến địa phương. Đồng thời, triều đình chú trọng thu thập sách vở, mở trường học, khuyến khích việc học hành, tạo tiền đề cho sự phát triển lâu dài của Nho học và nền giáo dục quốc gia.

Những cải cách đó đã nhanh chóng đưa đất nước chuyển từ thời loạn sang thời trị, từ thế nguy sang thế yên, đúng như sử sách nhận định là công lao “đổi bĩ sang thái”, “đại loạn thành đại trị”. Lê Thái Tổ được đương thời và hậu thế ca ngợi là bậc “người có nhân, thiên hạ không ai địch nổi”, một vị vua vừa có công dựng nước, vừa có đức trị dân. Nhờ nền tảng mà ông đặt ra, cơ nghiệp nhà Hậu Lê được củng cố vững chắc, phát triển rực rỡ và dài nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam kéo dài 360 năm.

Năm 1430, Lê Lợi xuống chiếu đổi Lam Sơn thành Tây Kinh, để phân biệt với Đông Kinh (Hà Nội). Tên gọi Lam Kinh cũng được bắt nguồn từ hai chữ Lam Sơn và Tây Kinh.

Ngày 22 tháng 8 năm Thuận Thiên thứ 6 (1433), Lê Thái Tổ Cao Hoàng đế băng hà. Đến ngày 23 tháng 10 cùng năm, triều đình cử hành đại lễ an táng nhà vua tại Vĩnh Lăng, thuộc đất Lam Sơn, quê hương phát tích của cuộc khởi nghĩa và cũng là nơi kết tinh trọn vẹn sự nghiệp dựng nước của vị vua sáng nghiệp triều Hậu Lê.

Vĩnh Lăng là lăng mộ vua Lê Thái Tổ Cao Hoàng đế (Lê Lợi) – vị vua sáng nghiệp triều Hậu Lê, anh hùng dân tộc có công lãnh đạo nhân dân Đại Việt đánh đuổi quân Minh xâm lược, khôi phục nền độc lập quốc gia sau hơn hai mươi năm bị đô hộ.

Vĩnh Lăng được lựa chọn đặt tại vị trí trung tâm của toàn bộ quần thể sơn lăng Lam Sơn, là huyệt vị chủ đạo của toàn bộ khu lăng. Khu lăng tọa lạc trên một gò đất rộng và bằng phẳng dưới chân núi Dầu, cách khu điện miếu khoảng 50 mét, tổng thể kiến trúc được tổ chức theo trục bắc – nam, tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bố cục truyền thống của lăng tẩm hoàng gia.