Lăng Từ Dụ (Lăng Xương Thọ)
Lăng Xương Thọ (昌壽陵) hay lăng Từ Dụ là lăng mộ của Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Phạm Thị Hằng (1810 – 1901), hay còn gọi là Từ Dụ thái hậu, vợ của vua Thiệu Trị, thân mẫu vua Tự Đức. Lăng nằm trong quần thể lăng Thiệu Trị, thuộc địa bàn thôn Cư Chánh, phường Thủy Bằng, quận Thuận Hóa, thành phố Huế.
Địa chỉ: Lăng Xương Thọ

Mô tả di sản
Lăng Xương Thọ (昌壽陵) hay lăng Từ Dụ là lăng mộ của Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Phạm Thị Hằng (1810 – 1901), hay còn gọi là Từ Dụ thái hậu, vợ của vua Thiệu Trị, thân mẫu vua Tự Đức. Lăng nằm trong quần thể lăng Thiệu Trị, thuộc địa bàn thôn Cư Chánh, phường Thủy Bằng, quận Thuận Hóa, thành phố Huế.
Ngày mùng 5 tháng 4 năm Tân Sửu (tức ngày 22 tháng 5 năm 1901), Thái Thái Hoàng thái hậu Từ Dụ băng hà, hưởng thọ 91 tuổi. Đây là một đại tang của triều Nguyễn, bởi bà là bậc mẫu nghi cao nhất trong hoàng tộc, có vị trí đặc biệt trong lịch sử triều đình Huế.
Ngay ngày hôm sau, triều đình cho đặt án cúng tại cung Gia Thọ, mỗi ngày cử hành tế điện ba lần theo nghi lễ hoàng gia. Buổi tế sáng, vua Thành Thái thân hành đến làm lễ, sau đó giao cho các tôn tước luân phiên đảm trách việc tế tự. Đến ngày 27 cùng tháng, triều đình chính thức khởi sự công việc xây dựng sơn lăng.
Thực tế, từ trước đó, dưới triều vua Tự Đức, triều đình đã cho xây sẵn thạch thất huyền cung và tường thành gạch ba mặt tại khu đất Vạn Niên Đại Cát Cục, nằm bên trái Xương Lăng (lăng vua Thiệu Trị), thuộc sơn phận xã Cư Chánh, huyện Hương Trà. Các hạng mục này đã hoàn tất từ lâu, đến khi Thái Thái Hoàng thái hậu Từ Dụ qua đời mới được đưa vào sử dụng. Vua Thành Thái sai Thống chưởng Nhất vệ kinh binh Nguyễn Phúc Hồng Đơn trực tiếp chỉ huy việc chỉnh lý lại nền đá, giường đá và tường thành, toàn bộ công trình được tuân theo quy thức của lăng Hiếu Đông.
Tháng 5 năm ấy, triều đình ban bố rộng rãi ngày ninh lăng để trong ngoài cùng biết. Ngày 10 tháng 5 âm lịch, triều đình cử hành lễ dâng tôn thụy, tôn phong Thái Thái Hoàng thái hậu với thụy hiệu đầy đủ là: Nghi Thiên Tán Thánh Từ Dụ Bác Huệ Trai Túc Tuệ Đạt Thọ Đức Nhân Công Chương Hoàng hậu.
Ngày 22 tháng 5 âm lịch (tức ngày 7 tháng 7 năm 1901), đại lễ Ninh lăng được cử hành long trọng. Trước đó, ngày 19, triều đình làm lễ đề thần vị tại Thái điện tôn cung và khải cáo trước án cúng. Sang ngày hôm sau, hữu ty cho bắn bảy tiếng pháo làm hiệu, quan tài Hoàng thái hậu được cung thỉnh ra khỏi cung Gia Thọ. Vua Thành Thái cùng Hoàng thái hậu thân hành đến tiễn biệt. Linh cữu sau đó được đưa đến an táng tại huyền cung bên trái Xương Lăng (lăng vua Thiệu Trị). Lăng được đặt tên là Xương Thọ.
Sau lễ an táng, bài vị của Hoàng thái hậu Từ Dụ được an trí tại điện Lương Khiêm trong Khiêm Lăng (lăng vua Tự Đức). Khi nghi lễ hoàn tất, bài vị tiếp tục được thờ tại Biểu Đức điện trong khu Xương Lăng, đồng thời phối thờ tại Thế Miếu trong Hoàng thành Huế, thể hiện địa vị đặc biệt của bà trong hệ thống thờ tự hoàng gia triều Nguyễn.
Hiện nay, lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ tọa lạc tại chân núi Thuận Đạo, thuộc làng Cư Chánh, phường Thủy Bằng, quận Thuận Hóa, thành phố Huế, cách Kinh thành Huế khoảng 8 km về phía tây nam.



