Đình Thuận Hòa hay còn gọi là đình Cây Bàng thuộc xã Tiên Lục, tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm phường Bắc Giang khoảng 24km về phía bắc. Đình Thuận Hòa còn được người dân địa phương quen gọi là đình Cây Bàng, là một công trình tín ngưỡng lâu đời gắn với đời sống của cộng đồng cư dân trong vùng. Đình tọa lạc trên một khu đất rộng, tương đối bằng phẳng, có vị trí thuận lợi cho sinh hoạt chung. Ngay cạnh đình là một cây bàng cổ thụ lớn, tán rộng, xanh tốt quanh năm, tạo bóng mát và cũng là dấu mốc quen thuộc gắn với tên gọi dân gian của di tích. Phía trước đình là tuyến đường 295 nối khu vực Vôi với Tiên Lục, còn phía sau cách không xa là khu đồi thông, tạo nên không gian tương đối thoáng đãng, yên tĩnh.

Theo các tài liệu và truyền lại trong dân gian, đình Thuận Hòa được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVIII. Đây là giai đoạn mà hệ thống đình làng ở vùng Kinh Bắc phát triển mạnh, phản ánh nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng và tổ chức cộng đồng của cư dân nông nghiệp. Từ khi hình thành đến nay, đình không chỉ là nơi thờ tự mà còn là địa điểm diễn ra các hoạt động quan trọng của làng như hội họp, lễ hội và các nghi thức truyền thống.

Đình thờ hai vị Thành hoàng làng là Cao Sơn và Quý Minh. Theo truyền thuyết, đây là những vị tướng có công dưới thời các vua Hùng, đã giúp nhân dân đánh giặc và bảo vệ đất nước. Sau khi mất, các ông được nhân dân tôn làm thần và lập đình thờ phụng. Việc thờ Cao Sơn và Quý Minh thể hiện sự tiếp nối tín ngưỡng dân gian phổ biến ở nhiều địa phương vùng Bắc Bộ, đồng thời phản ánh đạo lý ghi nhớ công lao của những người có đóng góp cho cộng đồng.

Nhìn chung, đình Thuận Hòa không chỉ là một di tích có giá trị lịch sử mà còn là nơi lưu giữ các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng truyền thống. Sự tồn tại của đình cùng với những câu chuyện về các vị thần được thờ góp phần làm rõ hơn đời sống tinh thần và lịch sử hình thành của cộng đồng cư dân địa phương.

Đình Thuận Hòa hiện còn giữ được bố cục kiến trúc tương đối hoàn chỉnh, gồm tòa đại đình và tòa hậu cung liên kết với nhau theo kiểu mặt bằng hình chữ Đinh (丁). Tòa đại đình có quy mô 5 gian 2 chái, là không gian chính dùng để tổ chức các hoạt động cộng đồng như hội họp, tế lễ. Phía sau là tòa hậu cung gồm 3 gian, nơi đặt ban thờ chính, mang tính chất linh thiêng và được bố trí kín đáo hơn. Sự liên kết giữa hai hạng mục này tạo thành một tổng thể thống nhất, vừa thuận tiện cho sinh hoạt tín ngưỡng, vừa đảm bảo sự tôn nghiêm cần thiết.

Toàn bộ công trình được dựng bằng gỗ lim – loại vật liệu truyền thống có độ bền cao, chịu lực tốt, thường được sử dụng trong các công trình kiến trúc quan trọng. Hệ khung gỗ với các cột, kèo, xà được liên kết chắc chắn, cho thấy kỹ thuật xây dựng vững vàng của người xưa.

Giá trị nổi bật của đình Thuận Hòa thể hiện rõ ở nghệ thuật chạm khắc trang trí. Tiêu biểu là các mảng chạm hình “rồng ổ”, “ngũ long”, đầu dư rồng mẹ với rồng con quấn quýt xung quanh. Những hình tượng này được thể hiện sinh động, với thân rồng uốn lượn mềm mại, tạo cảm giác chuyển động liên tục. Bố cục “rồng mẹ – rồng con” không chỉ mang ý nghĩa trang trí mà còn gợi lên quan niệm về sự sinh sôi, phát triển và gắn kết.

Bên cạnh đó, đình còn xuất hiện nhiều hình tượng linh vật khác như lân đội rường, rồng và ngựa được thể hiện trong các tư thế gần gũi, tạo nên sự phong phú cho hệ thống trang trí. Các bức chạm này chủ yếu tập trung ở các bộ cốn, nơi các nghệ nhân thể hiện rõ tay nghề và tư duy thẩm mỹ. Hình tượng rồng xuất hiện dày đặc, kết hợp với các họa tiết mây mác, mây lửa, tạo nên bố cục chặt chẽ nhưng không rối, thể hiện đặc trưng của phong cách nghệ thuật Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII).