Đình Ngô Xá thuộc xã Cao Xá, huyện Tân Yên tỉnh Bắc Giang, nay là xã Tân Yên tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm thành phố Bắc Ninh khoảng 17km về phía Tây Bắc.

Căn cứ vào hiện trạng di tích và các tài liệu còn lưu lại, đình Ngô Xá được xây dựng từ thời Lê, vào niên hiệu Chính Hòa năm đầu (1680). Trải qua nhiều năm, do ảnh hưởng của thời tiết và biến động lịch sử, công trình dần xuống cấp. Đến năm 1990, người dân trong xã đã cùng nhau đóng góp tiền của và công sức để tu bổ, nhờ đó ngôi đình được khôi phục khang trang hơn, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng.

Đình Ngô Xá là nơi thờ Thần Cao Sơn và Quý Minh Đại vương – hai vị được tôn làm Thành hoàng làng. Theo truyền thuyết, đây là những vị tướng dưới thời vua Hùng Duệ Vương, có công trong cuộc kháng chiến chống quân Thục vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, góp phần bảo vệ đất nước và mang lại cuộc sống yên ổn cho nhân dân.

Không chỉ có giá trị về tín ngưỡng, đình còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Theo ghi chép trong cuốn Địa chí Bắc Giang từ điển (Sở Văn hóa – Thông tin Bắc Giang và Trung tâm UNESCO xuất bản năm 2002), vào thời kỳ đầu của phong trào khởi nghĩa Yên Thế, đình Ngô Xá là nơi Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) cùng các tướng như Hoàng Điền Ấn, Dương Văn Hùng, Dương Văn Chiêu, Nguyễn Văn An, Giáp Văn Phúc… bàn bạc kế hoạch phát triển lực lượng.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình tiếp tục được sử dụng cho mục đích cách mạng. Đây từng là trụ sở đầu tiên của Trường Quân chính Liên khu I, đồng thời là nơi làm việc của Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 1948–1954. Những dấu mốc này cho thấy đình Ngô Xá không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mà còn là một địa điểm có vai trò quan trọng trong lịch sử đấu tranh của địa phương.

Hiện nay, đình Ngô Xá có mặt bằng kiến trúc theo kiểu hình chữ Nhị (二), gồm hai hạng mục chính là tòa tiền đình ở phía trước và tòa hậu cung ở phía sau. Bố cục này khá phổ biến trong kiến trúc đình làng truyền thống, vừa đảm bảo không gian sinh hoạt chung, vừa giữ được sự tôn nghiêm cho khu thờ tự.

Tòa tiền đình được xây dựng theo kiểu 3 gian 2 chái, với hệ mái rộng, bốn góc đao cong vút tạo cảm giác thanh thoát nhưng vẫn vững chắc. Không gian tiền đình là nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng như hội họp, tế lễ, nên được làm thoáng và mở. Công trình này nối liền với tòa hậu cung, tạo thành một trục kiến trúc thống nhất.

Phía sau là tòa hậu cung gồm 3 gian, kết cấu khung gỗ với 4 vì kèo. Các vì mái được liên kết theo kiểu kèo kìm – một dạng kết cấu truyền thống giúp tăng độ chắc chắn cho toàn bộ công trình. Nhìn tổng thể, các chi tiết kiến trúc và trang trí trong đình không quá cầu kỳ, nhưng vẫn thể hiện rõ dấu ấn của hai giai đoạn nghệ thuật là thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII) và thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Sự kết hợp này tạo nên nét đặc trưng riêng cho di tích.