Chùa Âu Lạc, thường gọi là chùa Da, tọa lạc tại khu vực Hòa Tiến, phường Vinh Lộc, Nghệ An. Theo tư liệu Chốn Thiêng, di tích gắn với tín ngưỡng Phật giáo địa phương, dấu tích giếng cổ, cây da lâu năm và ký ức phong trào cách mạng Xô Viết Nghệ Tĩnh. Chùa đang trong quá trình phục dựng, hướng tới trở thành không gian tâm linh, tưởng niệm và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Chùa Âu Lạc có tên nôm là chùa Da. Tên cũ của chùa là Âu Lạc, do ở cạnh cây Da cổ thụ bên một giếng cổ nên nhân dân gọi nôm là chùa Da. Về vị trí, chùa tọa lạc tại xóm Hòa Tiến, xã Hưng Lộc, tỉnh Nghệ An; theo đơn vị hành chính hiện nay, địa điểm này thuộc khối Hòa Tiến, phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An.

Theo truyền tụng tại địa phương, chùa Âu Lạc (chùa Da) được khởi dựng vào thời vua Thành Thái (cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX). Ngôi chùa ban đầu tọa lạc giữa một khu rừng rậm rạp, cây cối um tùm, nơi còn lưu dấu nền móng Tam Bảo xưa. Tượng Phật tại chùa được tạc bằng gỗ quý, dân gian quen gọi với cái tên mộc mạc là “Bụt chùa Da”. Vào dịp lễ Phật Đản hằng năm, tượng được làm lễ tắm bằng nước thơm trong không khí trang nghiêm, thành kính – một nghi thức mà nhiều bậc cao niên trong làng như bà Út, ông Đàn,… từng trực tiếp chứng kiến.

Không chỉ là trung tâm sinh hoạt tâm linh, chùa Âu Lạc còn gắn liền với phong trào cách mạng những năm 1930 – 1931, trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Đây từng là nơi chứng kiến các cuộc biểu tình của nhân dân các làng Lộc Đa, Đức Thịnh, Dụng Thượng đòi quyền tự do, dân chủ. Một số đảng viên như Hoàng Văn Bá và Dương Xuân Kiên đã sử dụng trống đại của chùa để cổ vũ quần chúng trong cuộc biểu tình ngày 1/5/1930 tại khu công nghiệp Bến Thủy. Chiếc trống này về sau trở thành hiện vật lịch sử, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Trong tâm thức dân gian, chùa Da từ lâu nổi tiếng linh thiêng, được đúc kết qua câu truyền ngôn: “Thánh đến Trìa, Bụt chùa Da”, nhắc nhở con người giữ lòng thành kính khi đến chốn linh thiêng. Nhiều giai thoại lưu truyền về sự linh ứng của chùa, như chuyện rắn thiêng nghe chuông hay những người vô ý xâm phạm khu vực Tam Bảo phải hoàn trả mới được bình an, tất cả góp phần tạo nên lớp trầm tích tín ngưỡng phong phú cho di tích.

Trước kia, chùa Da từng có khuôn viên rộng hàng nghìn mét vuông, kiến trúc ba gian bằng gỗ lim, mái ngói âm dương cổ kính. Tuy nhiên, năm 1964, do hoàn cảnh chiến tranh và điều kiện lịch sử, chùa bị tháo dỡ, nhiều tượng Phật và đồ thờ thất lạc, chỉ còn lại giếng cổ và nền móng xưa như những chứng tích thầm lặng của thời gian.

Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, ngôi chùa dần hoang phế, chỉ còn lại dấu tích giữa thảm thực vật xanh tốt. Đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và Phật tử địa phương, năm 2017, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành quyết định cho phép khôi phục, tôn tạo chùa Âu Lạc. Từ đó đến nay, dưới sự trụ trì của Đại đức Thích Đồng Tuệ, chùa từng bước được phục dựng, trở thành điểm sinh hoạt tín ngưỡng và tu học của đông đảo Phật tử, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng.

Từ ngày chùa được phục dựng và tôn tạo lại, Chùa Da là nơi thờ tự của liệt sỹ là phóng viên, nhà báo của các cơ quan truyền thông, báo chí trên cả nước đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.