Chùa Nhân Bồi có tên chữ là Kim Ngưu tự, là một ngôi chùa cổ gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa tâm linh của cư dân vùng Bạch Ngọc.

Hiện nay, chùa tọa lạc tại xã Bạch Ngọc, tỉnh Nghệ An. Ngôi chùa nằm trong không gian làng quê thanh bình, hài hòa với cảnh quan đồng ruộng và khu dân cư truyền thống, tạo nên một chốn sinh hoạt tín ngưỡng trang nghiêm, thanh tịnh cho nhân dân địa phương và Phật tử thập phương.

Theo truyền thuyết dân gian được khởi dựng từ thời Lý, gắn với thời kỳ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang vào trấn nhậm xứ Nghệ. Tuy chưa xác định được chính xác niên đại xây dựng, nhưng trong tâm thức của nhân dân địa phương, ngôi chùa từ lâu đã được xem là một trong những cơ sở Phật giáo cổ gắn bó mật thiết với quá trình khai mở, ổn định và phát triển vùng đất Bạch Ngọc xưa. Sự hiện diện của chùa không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng của cư dân ven sông Lam mà còn cho thấy ảnh hưởng sâu rộng của Phật giáo trong tiến trình lịch sử vùng Nghệ An thời trung đại.

Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, chùa Nhân Bồi vừa là nơi sinh hoạt tâm linh, vừa là trung tâm hội tụ văn hóa cộng đồng của cư dân trong vùng. Đặc biệt, trong các phong trào đấu tranh cách mạng thế kỷ XX, ngôi chùa đã gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương.

Trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh giai đoạn 1930 – 1931, chùa là nơi hội họp, sinh hoạt bí mật của Chi bộ Bạch Truật thuộc xã Bạch Ngọc. Với vị trí kín đáo và thuận lợi, nơi đây trở thành địa điểm liên lạc, tuyên truyền và tổ chức các hoạt động cách mạng của cán bộ và quần chúng yêu nước. Không gian cửa Phật thanh tịnh đã trở thành nơi che chở cho phong trào đấu tranh của nhân dân trong những năm tháng đầy biến động.

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa tiếp tục đảm nhận nhiều vai trò quan trọng. Đây từng là nơi cất giấu lương thực, vũ khí, là trạm cứu chữa thương binh và đồng thời là địa điểm mở lớp giảng dạy của Trường Sư phạm Liên khu IV. Nhà báo, nhà lý luận cách mạng Hải Triều, khi ấy phụ trách công tác Tuyên giáo Liên khu IV, đã trực tiếp về đây giảng dạy và đào tạo cán bộ. Những hoạt động ấy cho thấy chùa Nhân Bồi không chỉ là cơ sở tín ngưỡng mà còn là một “địa chỉ đỏ” trong phong trào cách mạng của vùng Bắc Trung Bộ.

Năm 1948, sau khi thực dân Pháp ném bom khu vực đền Quả Sơn, toàn bộ tượng Phật và đồ tế khí tại chùa được nhân dân di chuyển lên Chùa Bà Bụt để bảo quản an toàn. Từ đó, chùa Nhân Bồi được sử dụng làm nơi thờ Đức Thánh Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, nên dân gian còn gọi nơi đây là đền Quả Sơn. Sự thay đổi công năng này phản ánh mối liên hệ sâu sắc giữa tín ngưỡng Phật giáo và tín ngưỡng thờ danh nhân trong đời sống văn hóa xứ Nghệ.

Sau năm 1954, trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, chùa Nhân Bồi tiếp tục trở thành căn cứ hậu cần quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ. Nơi đây từng được sử dụng làm kho quân nhu, xưởng sản xuất phục vụ chiến trường và là khu vực an toàn cho lực lượng cách mạng. Đồng thời, chùa còn là nơi học tập của học sinh Trường Quốc học Huế – Trường Huỳnh Thúc Kháng khi nhà trường sơ tán ra Nghệ An trong hoàn cảnh chiến tranh.