Chùa Hưng Khánh, dân gian thường gọi là chùa Yên Nậu, xuất phát từ tên làng cổ nơi chùa tọa lạc, qua nhiều thế hệ đã trở thành cách gọi quen thuộc trong dân gian, mang đậm dấu ấn lịch sử và ký ức cộng đồng địa phương.

Hiện nay, chùa tọa lạc tại làng Yên Nậu, xã Hưng Nam Nguyên, tỉnh Nghệ An. Ngôi chùa được xây dựng trên khu đất cao ráo, thoáng đãng, phía trước có dòng nước uốn quanh, phía sau là hệ thống đê và đồng ruộng rộng lớn, tạo nên thế đất hài hòa giữa yếu tố tự nhiên và phong thủy truyền thống. Không gian quanh chùa thanh bình, đậm chất làng quê Bắc Trung Bộ.

Theo truyền thuyết dân gian địa phương, được khởi dựng tại làng Yên Nậu vào năm Đinh Hợi, khoảng trước các thế kỷ XVI – XVII, tuy niên đại cụ thể đến nay vẫn chưa xác định rõ. Từ buổi đầu hình thành, ngôi chùa đã giữ vai trò là trung tâm sinh hoạt Phật giáo quan trọng của cư dân vùng Hưng Nguyên và các địa phương lân cận, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng không chỉ của nhân dân xã Hưng Thông mà còn của nhiều vùng phụ cận như Nam Cát (Nam Đàn), Hưng Long, Hưng Lĩnh, Hưng Xá, Hưng Tân, Hưng Đạo…

Chùa được dựng trên một gò đất cao ráo, phía trước có dòng nước uốn quanh mềm mại, phía sau là tuyến đê lớn tạo thế tựa vững chắc. Hai bên là cánh đồng màu mỡ của vùng quê chiêm trũng, nơi bao đời người dân Yên Nậu sinh sống bằng nghề nông nghiệp. Chính địa thế “tiền thủy hậu sơn” ấy đã tạo nên phong cảnh hữu tình và thế đất bền vững cho ngôi cổ tự. Toàn bộ khuôn viên chùa rộng khoảng 5.101 m², từng là một không gian tín ngưỡng rộng lớn và xanh mát giữa làng quê xứ Nghệ.

Theo lời kể của các bậc cao niên trong vùng, chính điện chùa xưa được xây bằng gạch ong, kết hợp vữa vôi mật theo kỹ thuật xây dựng truyền thống cổ. Trong khuôn viên có đầy đủ các hạng mục như tam quan, ao phóng sinh, giếng nước, hồ sen cùng nhiều công trình phụ trợ phục vụ sinh hoạt tôn giáo. Phía trước chùa nổi bật với hai cây thông cổ thụ cao lớn và một cây bàng tỏa bóng rộng quanh năm. Phía tây có cây đa cổ thụ sum suê, được xem như dấu mốc quen thuộc của cả vùng. Người dân đi xa hay từ chợ Vinh trở về thường nhìn bóng đa để định hướng tìm đường về làng.

Bên trái chùa trước đây còn có cây ngãi thiên đường, mỗi dịp Tết đến hoa nở rực rỡ, hương thơm lan tỏa khắp không gian. Nhà chùa thường cắt hoa ban lộc cho dân làng mang về thờ cúng đầu năm với niềm tin sẽ đem lại phúc lành và may mắn. Xa hơn phía trước là giếng nước phục vụ sinh hoạt cho người dân Xóm 2 cùng những cánh đồng trải rộng của các xã Hưng Thông, Hưng Long, Hưng Lĩnh, Hưng Xá và Nam Cát. Bao quanh chùa là hệ thống cây xanh, ruộng nương và đất canh tác do nhân dân đóng góp để tạo nguồn hoa lợi phục vụ việc hương khói quanh năm.

Về mặt kiến trúc, chùa Hưng Khánh được xây theo kiểu chữ “Nhất”, mang đặc trưng của nhiều ngôi chùa cổ vùng Bắc Trung Bộ. Tuy trải qua biến thiên của lịch sử và thời gian, đến nay khu di tích vẫn còn lưu lại một số dấu tích quan trọng như nền móng cũ, bàn thờ chúng sinh, đài hóa vàng, giếng nước và ao sen cổ. Trước đây chùa còn có đại hồng chung cùng nhiều công trình phụ trợ khá quy mô, tạo nên một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh và linh thiêng.

Đến khoảng năm 1950, do hoàn cảnh lịch sử và nhu cầu sử dụng công trình công cộng tại địa phương, chùa bị tháo dỡ. Tuy nhiên, phần diện tích đất chùa rộng 5.101 m² thuộc thửa số 453, tờ bản đồ số 3 vẫn được nhân dân gìn giữ nguyên vẹn cho đến ngày nay. Dù không còn kiến trúc xưa, nơi đây vẫn là không gian tâm linh quen thuộc của cộng đồng. Vào các ngày mồng một, ngày rằm hàng tháng, người dân trong vùng vẫn đến dâng hương lễ Phật; đặc biệt vào dịp rằm tháng Bảy hằng năm, nhân dân địa phương đều tổ chức tế lễ trang nghiêm để tưởng nhớ tiền nhân và cầu mong bình an.