Quốc Tử Giám Huế ban đầu có tên gọi là Đốc Học Đường, được xây dựng ven bờ Sông Hương, cách khu vực Kinh thành Huế khoảng 5 km. Đây là trường đại học của triều đình phong kiến, nơi đào tạo và bồi dưỡng nhân tài phục vụ cho bộ máy nhà nước.

Quốc Tử Giám Huế được xem là di tích trường đại học duy nhất của thời phong kiến Việt Nam còn tồn tại đến ngày nay. Hiện nay, di tích tọa lạc tại đường 23/8, phường Phú Xuân, thành phố Huế, thuộc quần thể di tích lịch sử – văn hóa của cố đô Huế.

Sau khi thống nhất đất nước và xây dựng kinh đô tại Huế, năm 1803 vua Gia Long cho xây dựng Đốc Học Đường tại địa phận An Ninh Thượng, huyện Hương Trà, cách Kinh thành Huế khoảng 5 km về phía tây. Trường được đặt cạnh Văn Miếu Huế và quay mặt ra Sông Hương. Đây được xem là trường quốc học đầu tiên của triều Nguyễn.

Trong giai đoạn đầu, quy mô của Đốc Học Đường còn khá khiêm tốn, gồm một tòa nhà chính ở trung tâm và hai dãy nhà hai bên, dùng làm nơi giảng dạy của các quan Chánh Đốc học và Phó Đốc học.

Đến tháng 3 năm 1820, dưới triều Minh Mạng, trường được đổi tên thành Quốc Tử Giám và bắt đầu được mở rộng quy mô. Năm 1821, nhà vua cho xây dựng Di Luân Đường – tòa giảng đường chính của trường cùng hai dãy phòng học hai bên.

Sang thời Tự Đức, Quốc Tử Giám tiếp tục được mở rộng, năm 1848, triều đình cho xây thêm tường bao quanh khu trường, dựng thêm các khu cư xá dành cho học sinh và mở hai cổng phụ để thuận tiện cho việc đi lại. Do cả nước lúc bấy giờ chỉ có một trường quốc học nên số lượng học sinh tập trung về học rất đông. Trong một lần đến thăm trường, vua Tự Đức đã soạn một bài văn gồm 14 chương nhằm răn dạy và khuyến khích việc học, nội dung được khắc trên bia đá dựng trước sân trường.

Năm 1904, một trận bão lớn (bão Giáp Thìn) đã làm nhiều công trình của trường bị hư hại nghiêm trọng. Sau đó, triều đình tiến hành sửa chữa và phục hồi lại các hạng mục bị phá hủy.

Đến năm 1908, dưới triều Duy Tân, Quốc Tử Giám được dời vào bên trong Kinh thành Huế, tại khu vực phía đông nam của Hoàng thành Huế (vị trí hiện nay). Tại địa điểm mới, trường được xây dựng thêm nhiều công trình kiến trúc, trong đó vẫn giữ lại Di Luân Đường làm trung tâm.