Cung Diên Thọ là một quần thể kiến trúc cung điện nằm trong khu vực Hoàng thành của Kinh thành Huế, từng là nơi sinh hoạt và cư ngụ của Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu dưới triều Nhà Nguyễn.

Quần thể này tọa lạc ở phía tây khu Tử Cấm Thành, phía bắc Điện Phụng Tiên và phía nam Cung Trường Sanh. Với quy mô rộng lớn cùng hệ thống công trình được bảo tồn khá hoàn chỉnh, Cung Diên Thọ được xem là quần thể cung điện dành cho hậu cung có quy mô lớn và còn nguyên vẹn nhất tại Cố đô Huế.

Ngày nay, khu vực này nằm trên đường 23 tháng 8, phường Phú Xuân, thành phố Huế.

Cung Diên Thọ là nơi cư ngụ của các Hoàng thái hậu và Thái hoàng thái hậu triều Nhà Nguyễn. Trong suốt hơn một thế kỷ tồn tại, cung điện này nhiều lần được xây dựng, cải tạo và đổi tên, gắn liền với cuộc đời của nhiều nhân vật quan trọng trong hoàng tộc.

Theo Đại Nam nhất thống chí, nguồn gốc của cung Diên Thọ bắt đầu từ năm 1804, khi Gia Long cho xây dựng cung Trường Thọ để làm nơi ở cho mẹ mình là Hiếu Khang Hoàng hậu (tên thật Nguyễn Thị Hoàn).

Trước đó, trong giai đoạn chống Tây Sơn, bà Nguyễn Thị Hoàn từng sống tại thành Gia Định trong dinh của Nguyễn Ánh. Sau khi Nguyễn Ánh thống nhất đất nước và lập nên triều Nguyễn (1802), hoàng tộc chuyển về kinh đô Phú Xuân. Để tôn vinh và phụng dưỡng mẹ, vua Gia Long cho dựng cung Trường Thọ trong Hoàng thành.

Công trình được xây dựng trong khoảng bảy tháng, hoàn thành cuối năm 1804, ngày 20 tháng 11 năm 1804, vua Gia Long thân hành đưa mẹ vào cư ngụ tại đây. Đại Nam thực lục, đệ nhất kỷ, quyển XXV, Thực lục về Thế tổ Cao hoàng đế ghi:

“Ngày Giáp Tuất, rước thái hậu đến ở cung Trường Thọ. Vua thân đến chầu mừng. Các quan và các mệnh phụ đều làm giấy mừng và sắm lễ phẩm để dâng. (Các quan dâng 20 lạng vàng, 100 lạng bạc, các mệnh phụ dâng 10 lạng vàng, 50 lạng bạc). Từ đó hoặc 3 ngày, hoặc 5 ngày, vua thân đến thăm sức khỏe, giữ lễ quạt nồng ấp lạnh, chưa từng bỏ thiếu.”1