Chùa Song Ngư nằm trên sườn thung lũng phía tây Đảo Ngư, thuộc thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, cách đất liền khoảng 4–5 km. Ngôi chùa tọa lạc trên đảo Hòn Ngư, ở vị trí nằm giữa tuyến giao thương quan trọng của vùng biển Cửa Lò và Cửa Hội. Theo tư liệu, chùa được dựng vào khoảng thế kỷ XIII–XIV.

Từ xa xưa, nơi đây không chỉ là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân ven biển mà còn gắn liền với hoạt động thương mại trên biển. Các thương nhân và thuyền buôn khi đi ngang qua vùng biển này thường ghé vào chùa thắp hương, cầu mong cho chuyến đi thuận buồm xuôi gió, buôn bán thuận lợi.

Chùa Song Ngư còn được gọi là chùa Đảo Ngư. Trải qua nhiều thế kỷ, công trình đã chịu nhiều tác động của thiên tai và chiến tranh nên không ít lần bị hư hại.

Với vị trí đặc biệt giữa biển khơi và những giá trị lịch sử – tín ngưỡng lâu đời, chùa Song Ngư trở thành một địa điểm tâm linh quan trọng đối với cư dân vùng biển Đan Nhai – Cửa Lò. Từ lâu, ngư dân địa phương cũng như các tàu thuyền qua lại khu vực này đều lên chùa dâng hương, cầu mong bình an và may mắn trên biển.

Tương truyền, vùng biển này xưa kia rất dữ, rộng mênh mông và phẳng lì, không có đảo, không có vịnh. Thuyền đánh cá khi ngang qua đây bị sóng dữ đánh chìm khiến nhiều người phải bỏ mạng. Có hai anh em nọ làm nghề chài lưới, thấy nhiều người đã mất mạng ở đây nên tình nguyện làm vật hiến tế cho trời để đổi lấy sự bình yên cho dân làng chài. Một đêm trăng thanh, hai anh em chèo thuyền ra biển, lấy lễ vật cúng tế trời xong thì gieo mình xuống biển. Lập tức, biển nổi lên một hòn đảo có 2 ngọn núi. Từ đó, vùng biển này hiền hòa, sóng êm, nước trong xanh và tôm cá rất nhiều. Người dân ở các làng chài ven vùng biển này gọi là đảo Song Ngư để tưởng nhớ sự hy sinh vì cộng đồng của hai anh em nọ. Hòn đảo này trở thành điểm tựa rất quan trọng cho ngư dân đi biển. Lão ngư Nguyễn Văn Hùng, người Cửa Lò, nói giữa trùng khơi sóng gió, nhìn thấy đảo là vững dạ. Khi có gió lớn, đảo Song Ngư là nơi để tàu thuyền trú tránh gió.

Thời Trần, nơi đây là vị trí chiến lược của tướng quân Hoàng Tá Thốn chống giặc Nguyên – Mông và là điểm chốt làm chậm bước tiến của thủy quân Chế Bồng Nga; còn trong kháng chiến chống Mỹ, đảo Song Ngư là vị trí tiền tiêu của bộ đội ta đánh hải quân địch.

Từ thời Trần, nhân dân vùng Cửa Lò – Cửa Hội, đã lập một ngôi chùa ở phía tây của đảo để thờ Phật; đồng thời cũng là để ghi nhớ công lao của tướng quân Hoàng Tá Thốn người có công tập hợp nhân dân khai khẩn, lập nên vùng đất Cửa Lò ngày nay (vua Trần Thánh Tông đã ban chiếu phong ông là Sát Hải Đại Vương, thờ ông ở ngôi chùa này).

Chùa Đảo Ngư tọa lạc trên khu đất có hình rẽ quạt rộng chừng 3ha (gọi là bãi Chùa) hướng về phía mặt trời lặn – phía đất liền. Ở sân chùa có một giếng nước, dân địa phương gọi là “giếng Thần” vì là nơi duy nhất trên đảo có nước ngọt. Giếng không sâu nhưng nước rất trong, rất ngọt và không bao giờ cạn. Phía sau chùa chừng 400m có một bãi toàn đá cuội gọi là bãi tắm Tiên; ngày trước, những người đi lễ thường qua đây tắm gội trước khi vào lễ chùa.