Mục Lăng hay còn gọi là lăng Đồng Mục là lăng của vua Trần Minh Tông, vị vua thứ 5 của Vương triều Trần. Mục Lăng được xây dựng cách Thái Lăng khoảng 300m về phía Nam qua suối phủ Am Trà, nay thuộc phần hạ lưu đập Trại Lốc, xã An Sinh, Đông Triều, Quảng Ninh.

Vua Trần Minh Tông sinh trưởng trong thời kỳ quốc gia thanh bình, khi nền chính trị và kinh tế của triều Trần đã đi vào quỹ đạo ổn định. Đến lúc đăng quang, ông tiếp quản một vương triều đang trên đà hưng thịnh và bằng sự điều hành thận trọng, mềm dẻo, kế tục những thành quả của các vua đời trước, đồng thời củng cố thêm nền tảng phồn vinh cho đất nước. Các bộ sử chính thống đều dành cho ông những lời đánh giá tích cực, coi ông là vị quân chủ lấy văn trị làm gốc, sửa sang phép nước, làm sáng tỏ công nghiệp của tổ tông, giữ đức trung hậu, biết lo xa cho hậu thế, khiến trong nước yên ổn, ngoài biên cương được thần phục. Đại Việt sử ký toàn thư chép, ngày 19 tháng 2 năm Đinh Dậu, Trần Minh Tông băng hà tại cung Bảo Nguyên, thọ 58 tuổi; đến ngày 11 tháng 11 năm 1357, linh cữu của ông được an táng tại Mục lăng, thuộc vùng Yên Sinh (nay là An Sinh).

Bia Trần triều bi ký cũng chép Minh Tông hoàng đế mất ngày 19 tháng 2 năm Đinh Dậu và được táng tại lăng xứ Đồng Mục. Đến năm Minh Mạng thứ 21 (1840), triều Nguyễn tiến hành dựng bia xác định vị trí các lăng mộ vua Trần tại An Sinh, trong đó có Mục lăng. Mặc dù tấm bia hiện nay không còn, song nội dung văn bia đã được sao chép và lưu giữ trong sách Trần Triều thánh tổ các xứ địa đồ. Văn bia ghi rõ việc phụng sắc dựng bia tại lăng Trần Minh Tông vào ngày mồng 6 tháng 9 năm Minh Mạng thứ 21, cho thấy triều Nguyễn vẫn chính thức thừa nhận và bảo lưu ký ức không gian về khu lăng mộ này.

Sách Đại Nam nhất thống chí cũng đề cập đến lăng Đồng Mục, xác định đây là lăng của vua Trần Minh Tông, tọa lạc dưới chân núi thuộc xã Yên Sinh, nơi vẫn còn dấu tích tẩm điện cũ cùng các linh vật bằng đá như rồng, kỳ lân. Trong khi đó, Trần Triều thánh tổ các xứ địa đồ cung cấp thông tin chi tiết hơn về địa danh hành chính, cho biết lăng Đồng Mục nằm tại xã Đốc Trại (nay là thôn Trại Lốc), tổng Mễ Sơn, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, tỉnh Hải Dương xưa. Theo họa đồ kèm theo, vị trí của lăng được bố trí đối ứng với Thái lăng, nằm về phía Đông Nam và cách nhau bởi dòng suối Phủ Am Trà.

Từ việc đối chiếu các nguồn thư tịch và bản đồ cổ, có thể khẳng định Mục lăng tọa lạc ở phía Đông Nam Thái lăng, qua suối Phủ Am Trà, và lăng này còn được gọi bằng tên khác là lăng Đồng Mục. Cũng như nhiều lăng mộ hoàng gia thời Trần, khu đất bao quanh lăng vốn được cấp riêng cho việc thờ phụng. Trường hợp này, “xứ đồng Mục” ban đầu dùng để chỉ khu đất quanh lăng, sau đó tên gọi ấy được rút gọn thành “đồng Mục”, rồi dần dần trở thành cách gọi phổ biến để chỉ chính lăng mộ. Vì vậy, các tên gọi Mục lăng hay lăng Đồng Mục thực chất đều cùng chỉ một công trình an táng của vua Trần Minh Tông, phản ánh quá trình chuyển hóa tên đất thành tên lăng trong kiến trúc lăng tẩm thời trung đại.

Hiện Mục Lăng chỉ còn là phế tích những thông qua cuốn Trần triều thánh tổ các xứ địa đồ, ta đã có được cái nhìn tổng quan về Mục Lăng. Theo các họa đồ cổ, vị trí của lăng được bố trí theo trục đối sánh với Thái Lăng, nằm về phía Đông Nam quan suối Phủ Am Trà, cho thấy sự tính toán kỹ lưỡng trong việc lựa chọn địa thế và mối liên hệ không gian giữa các lăng tẩm hoàng gia trong cùng quần thể.

Về tổng thể, Mục Lăng là một quần thể kiến trúc có quy mô lớn và tổ chức mặt bằng chặt chẽ. Các ghi chép còn lưu giữ, đặc biệt là tài liệu thời Nguyễn, cho thấy lăng có cấu trúc gần tương đồng với Thái Lăng, nổi bật ở hình thức ba cấp nền chồng xếp, tạo thành bố cục dạng “kim tự tháp” – một đặc trưng phổ biến trong kiến trúc lăng tẩm vương quyền giai đoạn này. Cách tổ chức không gian theo chiều cao không chỉ nhằm tôn vinh vị thế tối thượng của chủ nhân lăng, mà còn tạo nên trục thiêng, dẫn dắt nghi lễ từ thấp lên cao, từ ngoại vi vào trung tâm.

Hệ thống kiến trúc của lăng bao gồm đường thần đạo, sân hành lễ, và khu kiến trúc trung tâm, trong đó Chính Tẩm được đặt ở vị trí trung tâm trên cấp nền cao nhất. Bao quanh Chính Tẩm là các công trình phụ trợ, được bố trí theo nhiều lớp, vừa tạo sự che chắn, vừa nhấn mạnh tính chất linh thiêng và khép kín của không gian thờ tự. Các cấp nền và bậc thềm được xây dựng bằng đá xanh, với hệ thống thành bậc chạm khắc rồng và sấu đạt trình độ mỹ thuật cao, phản ánh rõ tay nghề tinh xảo của thợ thủ công đương thời cũng như ngôn ngữ trang trí mang đậm tính biểu trưng quyền lực vương triều.