Đình Trà Sơn (phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng)
Đình Trà Sơn thuộc phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng, là công trình tâm linh, tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương. Đình được xây dựng không chỉ là không gian để tổ chức hội hè đình đám, diễn xướng sinh hoạt văn hóa dân gian mà còn là không gian linh thiêng nhất để tôn thờ Thành Hoàng làng, những vị thần có công lao to lớn đối với đất nước, Nhân dân, mà còn là nơi hội họp của chính quyền địa phương. Tên ngôi đình được gọi theo tên địa danh nơi di tích tọa lạc là ngọn núi Trà Sơn (núi có trồng nhiều cây chè xanh).
Địa chỉ: phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng

Mô tả di sản
Đình Trà Sơn thuộc phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng, là công trình tâm linh, tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương. Đình được xây dựng không chỉ là không gian để tổ chức hội hè đình đám, diễn xướng sinh hoạt văn hóa dân gian mà còn là không gian linh thiêng nhất để tôn thờ Thành Hoàng làng, những vị thần có công lao to lớn đối với đất nước, Nhân dân, mà còn là nơi hội họp của chính quyền địa phương. Tên ngôi đình được gọi theo tên địa danh nơi di tích tọa lạc là ngọn núi Trà Sơn (núi có trồng nhiều cây chè xanh).
Đình Trà Sơn là nơi thờ một vị Thành hoàng làng, có thần hiệu là Đông Hải Thượng đẳng thần. Theo Giấy khai thần tích, thần sắc của làng Trà Sơn, tổng Dưỡng Chính, huyện Thủy Nguyên, tỉnh Kiến An lập năm 1938, ngài Đông Hải là một vị nhân thần, có công lớn trong việc trừ dịch bệnh, đặc biệt là dịch tả. Tương truyền rằng, kể từ những năm đầu niên hiệu Tự Đức, khi trong làng xảy ra dịch bệnh nguy hiểm, nhân dân thành tâm cầu đảo thì được ngài hiển linh phù hộ, dân làng thoát khỏi tai ương, cuộc sống dần ổn định. Ghi nhận công đức đó, triều đình đã ban sắc phong cho ngài với mỹ tự: “Đương cảnh thành hoàng Thiên trấn cư sĩ, quyền Chưởng chư dinh kiêm hành thủy bộ, thông minh uy dũng anh linh Đông Hải thượng đẳng tôn thần”. Trải qua các triều đại sau này, ngài tiếp tục được các vua ban sắc phong, cho phép nhân dân xã Trà Sơn phụng thờ hương khói lâu dài.
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, đình Trà Sơn không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng mà còn gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng của địa phương. Theo lời khai của chính quyền và nhân dân địa phương, trong giai đoạn 1945–1948, đình là nơi hoạt động của các đồng chí cán bộ huyện và thành phố. Tại đây, đình đã che chở, nuôi dưỡng nhiều cán bộ cách mạng như đồng chí Hà Văn Phượng – Bí thư Chi bộ thôn; đồng chí Tạ Văn Đồng – Xã đội trưởng; đồng chí Nguyễn Văn Giai – Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến. Trong quá trình hoạt động, đồng chí Nguyễn Văn Giai đã anh dũng hy sinh tại đình, để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức của nhân dân làng Trà Sơn.
Đến giai đoạn 1964–1966, đình tiếp tục được sử dụng làm nơi ở và tập luyện chiến đấu của lực lượng Bộ đội đặc công Trung ương, góp phần trực tiếp vào công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Những đóng góp đó đã khẳng định vai trò quan trọng của đình Trà Sơn trong lịch sử cách mạng của địa phương.
Đình Trà Sơn là một di tích có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, kết hợp với những phế tích kiến trúc còn sót lại như tảng kê chân cột, thềm bậc đá, có thể xác định rằng đình Trà Sơn được dựng muộn nhất vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII–XVIII), cách ngày nay khoảng trên dưới 300 năm. Ngôi đình cổ có mặt bằng kiến trúc theo kiểu chữ Đinh truyền thống, gồm năm gian tiền đường và hai gian hậu cung; kết cấu chủ yếu bằng gỗ lim, hai bên có ván sàn, mái lợp ngói, các đầu đao uốn cong mềm mại, thể hiện đặc trưng kiến trúc đình làng vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Vị trí của đình xưa nằm cách đình hiện nay khoảng 200 mét theo đường chim bay. Tuy nhiên, do tác động của thời gian và hoàn cảnh lịch sử, vào khoảng các năm 1962–1963, hậu cung đình bị xuống cấp nghiêm trọng. Sau đó, đình bị tháo dỡ, gỗ được tận dụng để làm trường học và đắp đê phục vụ sản xuất, đời sống. Đến giai đoạn 1973–1975, nhân dân làng Trà Sơn đã tổ chức rước Thành hoàng làng về miếu Đông, nằm cạnh vị trí đình hiện nay, để tiếp tục duy trì việc thờ phụng, bảo tồn tín ngưỡng truyền thống của địa phương.
Đình Trà Sơn nằm ở phía Đông của làng Trà Sơn, tọa lạc trên khu đất có cảnh quan đẹp, không gian thoáng đãng và rộng rãi. Ngôi đình quay hướng Tây Nam, một hướng được coi là thuận lợi theo quan niệm truyền thống. Phía trước đình là cánh đồng rộng lớn, trải dài mênh mông, tạo tầm nhìn khoáng đạt; phía sau là núi Trà Sơn làm điểm tựa, hình thành thế “tựa sơn vọng thủy”, vừa hài hòa với thiên nhiên vừa mang ý nghĩa phong thủy tốt đẹp.
Tổng thể khu di tích đình Trà Sơn được quy hoạch tương đối hoàn chỉnh, bao gồm các hạng mục chính như: đại đình, lầu trống, thủy đình, nhà bia, nhà khách và nghi môn. Các công trình được bố trí hợp lý, vừa đảm bảo công năng sử dụng, vừa tạo nên một không gian kiến trúc thống nhất, trang nghiêm.



