Lăng Trường Diễn là nơi an táng Chúa Nguyễn Phúc Nguyên (1563 – 1635), tức Hy Tông Hiếu Văn Hoàng Đế, vị chúa thứ hai trong chín đời chúa Nguyễn, thường gọi là chúa Sãi hay Nguyễn Hy Tông.

Lăng tọa lạc tại núi Hải Cát, thuộc xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà, thành phố Huế (trước đây thuộc xã Hải Cát, huyện Hương Trà). Ban đầu, mộ được an táng tại Sơn Phận, huyện Quảng Điền; về sau mới cải táng về vị trí hiện nay.

Di tích nằm ở tả ngạn sông Hương, cách bờ sông khoảng 200m và cách trung tâm thành phố Huế chừng 6km về phía tây nam (đường chim bay). Từ lăng Trường Diễn đến lăng Trường Hưng của chúa Nguyễn Phúc Tần khoảng 650m về hướng bắc.

Theo Đại Nam thực lục, Sãi vương Nguyễn Phúc Nguyên qua đời năm 1635, trị vì 22 năm, thọ 73 tuổi. Ban đầu, ông được an táng tại Sơn Phận, huyện Quảng Điền. Về sau, linh cữu được cải táng về núi Hải Cát, thuộc Hương Trà, Thừa Thiên (nay là thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế).

Nguyễn Phúc Nguyên là người kế tục và phát triển nền tảng mà Nguyễn Hoàng đã gây dựng, dưới thời ông, chính quyền Đàng Trong từng bước được củng cố vững chắc, hình thành một thế lực chính trị độc lập, có tổ chức và có tiềm lực riêng. Ông chú trọng chấn chỉnh bộ máy cai trị, tăng cường phòng thủ, xây dựng quân đội và biết trọng dụng người tài, nhờ đó xã hội tương đối ổn định, đời sống nhân dân được bảo đảm.

Trong cuộc Chiến tranh Trịnh – Nguyễn, Nguyễn Phúc Nguyên là người trực tiếp tổ chức và chỉ đạo công cuộc phòng thủ Đàng Trong. Ông cho củng cố hệ thống lũy phòng ngự, tăng cường binh bị và xây dựng thế trận vững chắc. Dưới sự điều hành của ông, quân Nguyễn nhiều lần ngăn chặn các cuộc tiến công từ Đàng Ngoài, giữ vững lãnh thổ phía Nam, tạo điều kiện để chính quyền Đàng Trong tồn tại và phát triển lâu dài

Sau khi qua đời, ông được an táng tại Sơn Phận (Quảng Điền), rồi cải táng về Hải Cát. Đến triều Gia Long, ông được truy tôn miếu hiệu là Hy Tông, và lăng được định danh là Trường Diễn.

Lăng Trường Diễn nằm ở vị trí khá hẻo lánh, cách xa trục giao thông chính và bị bao quanh bởi cây cối rậm rạp, nên việc tiếp cận tương đối khó khăn. Do ít người qua lại, khu lăng mộ trong thời gian dài không được chăm sóc thường xuyên.