Lăng Hoàng Cao Khải thuộc phường Trung Liệt, quận Đống Đa, Hà Nội. Từ Văn Miếu theo các phố Tôn Đức Thắng, Nguyễn Lương Bằng đến phố Tây Sơn, qua Gò Đống Đa khoảng 200m rẽ phải, đi bộ 100m thì đến lăng.

Hoàng Cao Khải (1850–1933), nguyên danh Hoàng Văn Khải, tự Đông Minh, hiệu Thái Xuyên, quê làng Đông Thái, tổng Việt Yên, huyện La Sơn, phủ Đức Thọ, tỉnh Nghệ An cũ (nay thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh). Ông sinh trong một gia đình khoa bảng và sớm nổi tiếng học giỏi. Năm Tự Đức thứ 21 (1868), ông đỗ cử nhân khi mới 19 tuổi tại trường thi Nghệ An. Sau khi đỗ đạt, ông được bổ làm Huấn đạo huyện Thọ Xương, rồi lần lượt giữ chức Giáo thụ phủ Hoài Đức, Tri huyện Thọ Xương, quyền Án sát Lạng Sơn và quyền Tuần phủ Hưng Yên.

Trong bối cảnh thực dân Pháp từng bước xâm chiếm Bắc Kỳ cuối thế kỷ XIX, Hoàng Cao Khải lựa chọn con đường hợp tác với chính quyền bảo hộ. Khi nhiều phong trào kháng Pháp bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt là phong trào Cần Vương và các cuộc khởi nghĩa nông dân, ông trở thành một trong những quan lại chủ chốt được triều đình và người Pháp sử dụng để đàn áp các lực lượng chống đối. Năm 1887, dưới triều vua Đồng Khánh, ông được bổ làm Tuần phủ Hưng Yên thực thụ, kiêm chức Tiễu phủ sứ ba tỉnh Hải Dương, Bắc Ninh và Hưng Yên. Trong thời gian này, ông giữ vai trò quan trọng trong việc đàn áp cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo. Cuộc đàn áp diễn ra quyết liệt khiến nhiều thủ lĩnh nghĩa quân tử trận, bị bắt hoặc phải lưu vong.

Nhờ sự hậu thuẫn của chính quyền bảo hộ Pháp, sự nghiệp của Hoàng Cao Khải thăng tiến rất nhanh. Năm 1888, ông được thăng làm Tổng đốc Hải Dương, sau đó giữ chức Khâm sai Kinh lược Bắc Kỳ – chức vụ có quyền lực rất lớn tại Bắc Kỳ thời bấy giờ. Năm 1890, ông được phong tước Duyên Mậu quận công, một trường hợp đặc biệt vì theo lệ triều Nguyễn, tước quận công thường chỉ truy phong sau khi qua đời. Ông còn được ban thực ấp tại Thái Hà, nơi sau này trở thành cơ sở điền trang và nơi ở của gia tộc họ Hoàng.

Năm 1894, theo yêu cầu của Toàn quyền Jean-Marie de Lanessan, Hoàng Cao Khải viết thư dụ hàng Phan Đình Phùng – người đồng hương và cũng từng cùng khoa thi với anh trai Phan Đình Phùng. Tuy nhiên, lời dụ hàng bị Phan Đình Phùng cự tuyệt thẳng thắn. Sự kiện này thường được nhắc đến như biểu hiện rõ nét cho sự đối lập về chí hướng và lập trường chính trị giữa hai nhân vật cùng xuất thân Nho học nhưng đi theo hai con đường khác nhau trong giai đoạn đất nước biến động.

Sau khi Nha Kinh lược Bắc Kỳ bị bãi bỏ năm 1897, Hoàng Cao Khải được triệu về Huế giữ chức Thượng thư Bộ Binh, đồng thời làm Phụ chính đại thần dưới triều vua Thành Thái. Ông còn được phong hàm Thái tử Thái phó và Văn Minh điện Đại học sĩ. Như vậy, ông là vị Kinh lược sứ Bắc Kỳ cuối cùng của triều Nguyễn trước khi quyền lực hành chính ở Bắc Kỳ hoàn toàn rơi vào tay thực dân Pháp.

Năm 1904, khi tỉnh Cầu Đơ đổi tên thành Hà Đông, Hoàng Cao Khải được bổ làm Tổng đốc Hà Đông. Trong thời gian này, ông tham gia cùng chính quyền bảo hộ xây dựng và điều chỉnh bộ máy quản lý hành chính cấp xã ở Bắc Kỳ. Gia tộc họ Hoàng tiếp tục duy trì ảnh hưởng lớn trong chính quyền thuộc địa khi con trai ông là Hoàng Trọng Phu kế nhiệm chức Tổng đốc Hà Đông và nắm quyền trong nhiều năm.

Về cuối đời, Hoàng Cao Khải lui về sống tại Ấp Thái Hà thuộc huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông cũ, nay thuộc quận Đống Đa, Hà Nội. Đây là khu điền trang nổi tiếng của gia tộc họ Hoàng với quy mô rộng lớn, từng được xem là biểu tượng quyền thế của tầng lớp quan lại thân Pháp ở Bắc Kỳ đầu thế kỷ XX. Ông mất ngày 22 tháng 9 năm 1933 tại đây, thọ 83 tuổi.