Đền Giao Cù, còn được biết đến với các tên gọi đền Đăng Long hay đền thờ Ông Nghè Giao Cù, tọa lạc tại thôn Giao Cù, xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (nay thuộc xã Nam Đồng, tỉnh Ninh Bình). Từ xa xưa đến nay, cư dân làng Giao Cù, xã Đồng Sơn chủ yếu sinh sống bằng nghề làm phở bò, trong đó nổi bật và hưng thịnh nhất là dòng họ Cồ một dòng họ trứ danh với nghề phở, tiếng tăm lan rộng khắp cả nước.

Không chỉ nổi danh bởi nghề truyền thống, vùng đất Giao Cù còn được biết đến là miền quê giàu truyền thống hiếu học, nơi đã sản sinh ra nhiều bậc danh nhân, hiền tài. Tiêu biểu trong số đó là Tiến sĩ Vũ Hữu Lợi nhà yêu nước tiêu biểu trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp năm 1886, người được nhân dân địa phương tôn kính và lập đền thờ để tưởng niệm công lao và khí tiết của ông.

Xưa kia, đền Giao Cù là nơi thờ Thần Thiên Lôi (thần Sấm), sau khi Tiến sĩ Vũ Hữu Lợi hy sinh, nhân dân địa phương đã lập bài vị thờ ông tại đền để tưởng nhớ công lao và khí tiết của một bậc hiền tài yêu nước.

Tiến sĩ Vũ Hữu Lợi, tên thật là Vũ Ngọc Tuân, hiệu Nam Dao Mộng Duyên Tử, sinh ngày 8 tháng 8 năm Bính Thân (1836) tại làng Giao Cù, tổng Sa Lung, huyện Nam Trực, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định xưa (nay thuộc xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định).

Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo. Cha là cụ Vũ Ngọc Châu, hai lần đi thi Hương, đỗ Tú tài, ở quê mở lớp dạy học, mẹ làm nghề dệt cửi và buôn bán vải. Từ nhỏ, Vũ Ngọc Tuân đã nổi tiếng thông minh, ham học và nhanh nhẹn. Hơn mười tuổi, ông được mẹ gửi về quê ngoại học thêm cậu là Bùi Văn Đức và Bùi Mền Hoà đã từng đỗ ba khoá Tú tài. Sau này ông được Bà Cai Can là người họ cùng chỉ với cậu Bùi Văn Đức nhận về nuôi và cho học cụ Cử nhân Vũ Trọng Uy ở làng Bái Thượng. Một thời gian sau ông lại được gửi lên Vĩnh Tru (huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam) để theo học cụ nghè Lý.

Do quy định của triều đình nhà Nguyễn, người dự thi phải đứng tên một người có chức dịch, ông đã mượn tên Vũ Hữu Lợi trong họ để đăng ký thi cử. Từ đó, tên Vũ Hữu Lợi trở thành tên chính thức của ông. Năm 1870, ông đỗ Cử nhân, đến khoa thi Ất Hợi (1875), ông đỗ Tam giáp đồng Tiến sĩ dưới triều vua Tự Đức thứ 29 (1876).

Sau khi đỗ đạt, Vũ Hữu Lợi được bổ nhiệm giữ nhiều chức vụ quan trọng như Quang Lộc Tự Thiếu Khanh, Tá lý Bộ Binh, Thượng biện tỉnh Nam Định, Đốc học Nam Định. Tuy làm quan trong triều, ông sớm nhận rõ sự bạc nhược và đầu hàng của triều đình nhà Nguyễn trước thực dân Pháp.

Năm 1883, khi thực dân Pháp mở cuộc tấn công lần thứ hai vào thành Nam Định, Vũ Hữu Lợi lúc đó đang giữ chức Tá lý Bộ Binh đã trực tiếp chỉ huy quân sĩ chống trả quyết liệt tại khu vực bến Đò Quan. Tuy nhiên, trong bối cảnh triều đình nhà Nguyễn đầu hàng, ký Hòa ước Quý Mùi và chính thức thừa nhận sự đô hộ của thực dân Pháp, quân phòng thủ không được tiếp viện kịp thời, khiến thành Nam Định rơi vào tay giặc.