Chùa Lương là một trong những di tích lịch sử – văn hóa tiêu biểu của vùng Hải Hậu xưa, hiện nay thuộc xã Hải Anh, tỉnh Ninh Binh. Quần thể di tích nơi đây gồm chùa Lương, cầu Ngói và đình Phong Lạc, tạo thành một không gian văn hóa – tín ngưỡng đặc sắc, phản ánh rõ nét đời sống tinh thần của cư dân vùng ven biển.

Khu vực này vốn là vùng đất Quần Anh cổ, nơi gắn liền với lịch sử khai hoang lấn biển của cư dân đồng bằng Bắc Bộ cách đây hơn 500 năm. Trong quá trình mở đất, lập làng và xây dựng cuộc sống mới, người dân đã dựng nên các công trình tín ngưỡng như đình, chùa và cầu để phục vụ sinh hoạt cộng đồng, đồng thời thể hiện lòng tôn kính đối với thần linh và tổ tiên. Chùa Lương vì thế không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cư dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, từ thiên tai, chiến tranh cho đến sự thay đổi của thời cuộc, chùa Lương vẫn được người dân gìn giữ và tu bổ qua các thời kỳ. Nhờ vậy, ngôi chùa cổ này vẫn bảo tồn được dáng vẻ cổ kính và nhiều yếu tố kiến trúc truyền thống. Đặc biệt, chùa nổi bật với hệ thống chạm khắc gỗ tinh xảo, mang phong cách nghệ thuật đặc trưng của kiến trúc cổ Việt Nam, thể hiện tay nghề khéo léo và óc thẩm mỹ của các nghệ nhân xưa. Chính những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đó đã khiến chùa Lương trở thành một trong những di tích tiêu biểu của vùng Hải Hậu.

Theo các tư liệu lịch sử và truyền thống địa phương, vùng Quần Anh xưa thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định được hình thành từ công cuộc khai hoang lấn biển vào cuối thế kỷ XV. Năm 1486, bốn vị tiền nhân gồm Trần Vu, Vũ Chi, Hoàng Gia và Phạm Cập đã cùng chín dòng họ từ nhiều nơi quy tụ về đây để lập nghiệp. Trong bối cảnh vùng đất còn hoang vu, ngập mặn và thường xuyên chịu ảnh hưởng của biển, họ đã trải qua nhiều gian nan để quai đê, lấn biển, cải tạo đất đai, dần dần hình thành nên những xóm làng đầu tiên. Truyền thống địa phương thường gọi công cuộc ấy bằng câu “tứ tổ khai sáng, cửu tộc khai cơ”, nhằm ghi nhớ công lao của bốn vị tổ cùng chín dòng họ đã đặt nền móng cho vùng đất Quần Anh trù phú sau này.

Khi việc khai hoang đã đạt được những kết quả quan trọng, đất đai ổn định và đời sống cư dân dần sung túc, các vị tổ cùng cộng đồng dân cư bắt đầu xây dựng nhiều công trình phục vụ đời sống văn hóa và tín ngưỡng của làng xã, như đình, đền, chùa, cầu và chợ. Trong hệ thống những công trình đó, chùa Lương giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là nơi thờ Phật vừa là trung tâm sinh hoạt tâm linh của cộng đồng cư dân mới lập làng.

Chùa Lương có tên chữ là Phúc Lâm tự, được xây dựng vào đầu thế kỷ XVI dưới triều Lê Tương Dực, niên hiệu Hồng Thuận (1509–1515). Tính đến nay, ngôi chùa đã tồn tại hơn năm thế kỷ, trở thành một trong những di sản văn hóa tâm linh lâu đời của vùng Hải Hậu. Trải qua nhiều biến động của lịch sử và nhiều lần trùng tu, mở rộng, quy mô của chùa ngày càng hoàn chỉnh. Hiện nay, chùa có khoảng một trăm gian, được dựng trên khu đất rộng rãi, thoáng đãng, tạo nên một quần thể kiến trúc bề thế giữa không gian làng quê ven biển.

Chùa Lương được xây dựng trên địa thế đất vô cùng đẹp đẽ, thoáng đãng. Trước chùa chính là hồ bán nguyệt rộng rãi, làn nước trong xanh và được trồng sen. Vào mùa hè, hoa sen đua nở khoe sắc hồng tinh khôi hòa cùng với bầu trời cao xanh vời vợi mang đến cảnh đẹp thanh bình cho du khách thưởng ngoạn.

Hồ bán nguyệt rộng hàng mẫu như là một tấm gương soi phản chiếu bóng tam quan cùng với những hàng cây cổ thủ cao xanh tỏa bóng mát cho chùa. Khuôn viên chùa được phân định rõ thành 2 khu vực và gắn bó mật thiết với nhau.