Chùa An Thái, còn được biết đến với tên gọi Tổ đình Ngọc Lâm, là một cơ sở Phật giáo có lịch sử lâu đời tại Nghệ An. Trong dân gian, chùa còn được gọi là chùa Đót, do khu vực xung quanh trước đây mọc nhiều cây đót lớn. Tên gọi chùa Ngọc Lâm gắn với tên làng cổ, tên gọi chùa Phượng Sơn xuất phát từ vị trí địa lý khi chùa nằm dưới chân núi Phượng, địa thế “tựa sơn – hướng thủy”, lưng dựa vào núi Phượng Hoàng, mặt hướng ra biển Đông

Về địa giới hành chính qua các thời kỳ, chùa xưa thuộc vùng Kẻ Kiến, xã Ngọc Lâm, tổng Thanh Viên, huyện Quỳnh Lưu, phủ Diễn Châu, xứ Nghệ. Hiện nay, chùa tọa lạc tại thôn Minh Thành, xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An.

Các tư liệu lịch sử cùng hệ thống hiện vật còn lưu giữ cho thấy chùa An Thái có nguồn gốc rất sớm, có thể xuất hiện từ những thế kỷ đầu Công nguyên. Trải qua thời kỳ Bắc thuộc và các triều đại phong kiến độc lập, ngôi chùa liên tục được trùng tu, mở rộng, từng bước định hình quy mô và diện mạo kiến trúc. Dấu tích còn lại trong hệ thống tượng pháp, kiến trúc thờ tự cho thấy chùa từng phát triển hưng thịnh qua các giai đoạn như thời Ngô Quyền, thời nhà Trần và thời nhà Lê sơ, những thời kỳ mà Phật giáo giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần xã hội.

Bước sang thời cận – hiện đại, lịch sử chùa gắn liền với tên tuổi của Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Bản, một nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tôn giáo và phong trào yêu nước tại địa phương. Dưới sự dẫn dắt của Ngài, chùa không chỉ là trung tâm Phật giáo mà còn trở thành một cơ sở cách mạng quan trọng trong giai đoạn 1930 – 1945. Trong bối cảnh thực dân, phong kiến đàn áp khốc liệt, chùa đã được sử dụng làm nơi in ấn tài liệu, cất giấu vũ khí, lập hầm bí mật, đồng thời là địa điểm liên lạc, hội họp và nuôi giấu cán bộ. Nhiều lần đối mặt với sự truy lùng, khủng bố và tra tấn dã man, nhưng Hòa thượng cùng Tăng Ni, Phật tử vẫn kiên trung giữ vững cơ sở, bảo vệ phong trào cách mạng.

Từ những năm 1930 – 1931, trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, chùa đã tích cực tham gia các hoạt động đấu tranh của quần chúng vùng biển, từ việc phá kho thóc, thu lương thực cứu đói cho dân đến việc quyên góp tài chính, mua sắm vũ khí, thuốc men phục vụ cách mạng. Đến năm 1935, Hòa thượng Thích Thanh Bản cùng chư tăng đã tham gia thành lập Hội An Nam Phật học tỉnh Nghệ Tĩnh.

Năm 1943 – 1944, chùa Ngọc Lâm tiếp tục là địa điểm hoạt động bí mật của tổ chức Việt Minh. Tuy nhiên, cơ sở đã bị lộ, bị thực dân Pháp càn quét, phá hủy và bắt giữ nhiều người, trong đó có Hòa thượng Thích Thanh Bản. Dù bị giam cầm và tra tấn, Ngài vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục, thể hiện tinh thần kiên trung của một nhà tu hành gắn bó với vận mệnh dân tộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám, chùa tiếp tục đồng hành cùng kháng chiến. Năm 1946, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chí Minh, nhà chùa đã vận động nhân dân đóng góp hàng trăm tấn muối, lương thực phục vụ tiền tuyến. Chùa cũng là nơi thành lập chi bộ Đảng địa phương, mở lớp bình dân học vụ, huấn luyện dân quân du kích, đồng thời trở thành điểm trung chuyển hậu cần cho chiến dịch Điện Biên Phủ. Trong kháng chiến chống Mỹ, chùa tiếp tục phát huy vai trò hậu phương, vừa sản xuất, vừa nuôi dưỡng người yếu thế và hỗ trợ lực lượng chiến đấu.

Sau chiến tranh, do ảnh hưởng của bom đạn và những biến động xã hội, chùa có thời gian bị bỏ hoang, xuống cấp nghiêm trọng. Tuy nhiên, từ những năm 1980 – 1990, cùng với sự đổi mới của đất nước, Phật tử và nhân dân địa phương đã từng bước khôi phục lại chùa, dù còn đơn sơ. Bước ngoặt quan trọng diễn ra từ năm 2012, khi Đại đức Thích Minh Hải được bổ nhiệm trụ trì. Dưới sự điều hành của Đại đức, chùa được trùng tu, xây dựng nhiều hạng mục như nhà thờ Tổ, vườn tháp, đại giảng đường, Phật đài, tháp chuông, nhà thờ Mẫu, nhà thờ Tứ Ân… tạo nên diện mạo khang trang, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Phật tử.