Lăng Minh Mạng có tên chữ là Hiếu lăng (孝陵), do hoàng đế Thiệu Trị thời nhà Nguyễn cho xây dựng, nằm trên núi Cẩm Kê, ấp An Bằng, phường Long Hồ, quận Phú Xuân, thành phố Huế, gần ngã ba Bằng Lãng là nơi hội lưu của hai dòng Hữu Trạch và Tả Trạch hợp thành sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế 12 km.

Tháng 2 năm 1820, vua Gia Long băng hà. Hoàng tử thứ tư là Nguyễn Phúc Đảm lên ngôi, lấy niên hiệu Minh Mạng. Ngay từ những năm đầu trị vì, Minh Mạng đã đặc biệt quan tâm đến việc tìm đất xây dựng Sơn lăng cho mình, coi đây không chỉ là nơi an táng mà còn là công trình thể hiện tư tưởng chính trị, đạo hiếu và quan niệm vũ trụ của một bậc đế vương.

Sau nhiều lần khảo sát, quan Địa lý Lê Văn Đức đã chọn được một vùng đất được đánh giá là cát địa, nằm tại núi Cẩm Kê, gần ngã ba Bằng Lãng, hợp lưu của hai nhánh Tả Trạch và Hữu Trạch để hình thành sông Hương. Khu vực này hội đủ các yếu tố phong thủy quan trọng: núi sông bao bọc, thế đất cao ráo, cảnh quan khoáng đạt nhưng vẫn trầm mặc.

Tuy nhiên, phải trải qua gần 14 năm cân nhắc kỹ lưỡng, đến năm 1840, vua Minh Mạng mới chính thức quyết định xây dựng lăng tẩm tại đây. Nhà vua đổi tên núi Cẩm Kê (thuộc ấp An Bằng, huyện Hương Trà) thành Hiếu Sơn, đồng thời đặt tên lăng là Hiếu Lăng. Minh Mạng đích thân xem xét và phê chuẩn bản họa đồ thiết kế do các đại thần Bùi Công Huyên, Trương Đăng Quế và Giám thành vệ dâng trình, thể hiện sự quan tâm sát sao của nhà vua đối với từng chi tiết của công trình.

Tháng 4 năm 1840, công cuộc xây dựng Hiếu Lăng chính thức khởi công. Vua sai các quan Lê Đăng Danh, Nguyễn Trung Mậu và Lý Văn Phức chỉ huy binh lính và thợ thuyền tiến hành đào hồ, đắp La thành. Tuy nhiên, đến tháng 8 cùng năm, trong một lần thân chinh đến kiểm tra, Minh Mạng nhận thấy việc đào hồ Trừng Minh chưa đạt yêu cầu nên đã giáng chức các quan phụ trách và ra lệnh đình chỉ công trình.

Sau một thời gian ngắn, việc xây dựng vừa được nối lại thì vua Minh Mạng lâm bệnh nặng và băng hà vào ngày 28 tháng Chạp năm Canh Tý (20/1/1841).

Vua Thiệu Trị kế vị, chỉ một tháng sau đã lập tức cho tiếp tục công trình theo đúng đồ án mà vua cha để lại. Các đại thần Tạ Quang Cự, Hà Duy Phiên và Nguyễn Tri Phương được giao chỉ huy gần 10.000 binh lính và thợ thủ công khẩn trương thi công.

Ngày 20 tháng 8 năm 1841, linh cữu vua Minh Mạng được an táng tại Bửu Thành. Công việc xây dựng Hiếu Lăng tiếp tục được hoàn thiện và đến đầu năm 1843 thì chính thức kết thúc. Từ một vùng núi đồi hoang sơ, Hiếu Lăng đã trở thành một quần thể lăng tẩm đồ sộ, uy nghi, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc nhân tạo và cảnh quan thiên nhiên, đồng thời hàm chứa chiều sâu tư tưởng và mỹ học đặc trưng của triều Nguyễn.