Đình Tuân Lộ (Thổ Tang, Phú Thọ)
Đình Tuân Lộ còn gọi là Đình Trung, hiện nằm ở thôn Tuân Lộ, xã Thổ Tang tỉnh Phú Thọ. Ngày xưa, đình này được gọi là Đình Tam Tổng, bởi nó phục vụ đồng thời cho ba xã là Tam Phúc, An Tường và Tuân Chính, thuộc tổng Tuân Lộ, huyện Bạch Hạc, phủ Vĩnh Tường. Ngoài ra, đình còn được dân gian gọi bằng những tên rất gần gũi như Dùa hay Kẻ Dùa (ngày nay quen gọi là Rùa).
Địa chỉ: Thổ Tang, Phú Thọ

Mô tả di sản
Đình Tuân Lộ còn gọi là Đình Trung, hiện nằm ở thôn Tuân Lộ, xã Thổ Tang tỉnh Phú Thọ. Ngày xưa, đình này được gọi là Đình Tam Tổng, bởi nó phục vụ đồng thời cho ba xã là Tam Phúc, An Tường và Tuân Chính, thuộc tổng Tuân Lộ, huyện Bạch Hạc, phủ Vĩnh Tường. Ngoài ra, đình còn được dân gian gọi bằng những tên rất gần gũi như Dùa hay Kẻ Dùa (ngày nay quen gọi là Rùa).
Theo sách “Vĩnh Tường phủ Dư địa chí”, soạn vào thời vua Đồng Khánh (1886), vùng Tuân Lộ xưa có chợ Vòng, là chợ lớn thứ hai trong phủ Vĩnh Tường, chỉ sau chợ Thổ Tang. Điều này cho thấy Tuân Lộ từng là một vùng đất trù phú, cư dân tập trung đông đúc, với đời sống sinh hoạt và buôn bán nhộn nhịp, truyền nối qua nhiều thế hệ.
Cũng giống như nhiều làng xã có bề dày lịch sử, Tuân Lộ không thể thiếu các công trình phục vụ sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng. Do đó, người dân địa phương đã xây dựng những kiến trúc truyền thống quan trọng, nổi bật là: Đình Tuân Lộ, Miếu Tuân Lộ và Chùa Hoa Dương, tạo nên trung tâm sinh hoạt tâm linh, văn hóa, gắn bó mật thiết với đời sống của người dân nơi đây.
Đình Tuân Lộ thờ Triệu Thị Loan, người được phong là Đệ nhị phu nhân của Cao Biền, quan Tiết độ sứ nhà Đường tại Giao Châu. Bà sinh ra trong gia tộc có gốc gác như sau: cha là Triệu Công Toàn, quê ở đất Chu Diên, thuộc dòng dõi Triệu Việt Vương, mẹ là Dương Thị Nguyệt, người làng Tuân Lộ.
Khi được Cao Biền lập làm đệ nhị phu nhân, Triệu Thị Loan không chỉ giữ vai trò làm vợ quan mà còn tham gia tích cực vào công việc triều chính, luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân. Bà khuyên răn Cao Biền ban hành những chính sách công bằng, có lợi cho dân, đồng thời vận động binh sĩ khai khẩn đất hoang, đào sông, thông dòng chảy và mở rộng hệ thống thủy lợi, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp, cải thiện đời sống nhân dân.
Trong cuộc chiến chống lại quân Nam Chiếu, khi quân giặc tấn công dữ dội, Triệu Thị Loan cùng binh sĩ dũng cảm cố gắng phá vòng vây. Trước sức mạnh áp đảo của kẻ thù, bà đã quyết định gieo mình tuẫn tiết tại cửa sông trên mảnh đất quê hương Tuân Lộ, để giữ trọn lòng trung nghĩa với dân và nước.
Sau khi bà qua đời, nhân dân Tuân Lộ lập đình thờ Triệu Thị Loan, coi bà là thành hoàng làng, hương khói ngàn đời nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của bà trong việc giúp dân, giúp nước, khai hoang mở đất và phát triển thủy lợi. Vùng đất Tuân Lộ từ đó trở thành minh chứng sống cho những đóng góp của bà, nơi người dân trân trọng gìn giữ ký ức về một người phụ nữ vừa có tài, vừa có đức, gắn bó mật thiết với sự thịnh vượng của quê hương.
Đình Tuân Lộ tọa lạc ở vị trí trung tâm làng, thuận tiện cho sinh hoạt cộng đồng, cách sông Hồng khoảng 2.000m, cách chợ Táo khoảng 500m. Đình quay hướng Tây Nam, phù hợp với nguyên tắc phong thủy truyền thống, nhằm đón gió mát và ánh sáng tự nhiên. Tổng thể mặt bằng của đình bao gồm nhiều công trình gắn kết: cổng đình, Hữu Vu, nhà văn hóa của thôn, và Đại đình – nơi tổ chức các nghi lễ chính và thờ tự.



