Thái Bình Lâu là tên rút gọn bắt nguồn từ tên tòa lầu “Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu”1, nằm ở phía góc đông bắc bên trong Tử Cấm thành. Đây là nơi vua dùng để thư giãn, đọc sách và viết văn, làm thơ.

Hiện nay, di tích thuộc địa phận phường Phú Xuân, thành phố Huế, nằm trong quần thể Quần thể di tích Cố đô Huế.

Thái Bình Lâu là một công trình xuất hiện tương đối muộn trong tổng thể kiến trúc của Tử Cấm thành, được xây dựng dưới triều vua Khải Định vào khoảng những năm 1919 – 1921. Tuy ra đời muộn, nhưng khu vực mà công trình tọa lạc lại mang bề dày lịch sử kiến tạo lâu dài, trải qua nhiều lần biến đổi qua các triều đại trước đó.

Theo nội dung ngự chế của vua Khải Định, được đắp nổi bằng sành sứ trên bức hoành phi ở mặt tiền công trình, lịch sử khu đất này có thể truy nguyên về thời vua Minh Mạng.

Năm 1821, vua Minh Mạng cho cất một ngôi nhà ở phía tây vườn Thiệu Phương mang tên là Trí Nhân Ðường.

Đến năm 1844, dưới triều Thiệu Trị, công trình được sửa chữa và đổi tên thành Thanh Hạ Thư Lâu, trở thành một không gian thư phòng phục vụ nhu cầu đọc sách, ngự lãm và sáng tác của nhà vua. Tuy nhiên, công trình này về sau bị triệt giải dưới triều Thành Thái.

Trên nền tảng lịch sử kiến tạo đó, năm 1919, vua Khải Định hạ lệnh Bộ Công cho xây dựng một tòa lầu đặt tên Thái Bình Lâu; công trình tiến hành từ năm 1919, đến năm 1921 thì hoàn thành.

Thái Bình Lâu được xây dựng với chức năng chủ yếu là không gian nghỉ ngơi, đọc sách và ngự lãm, một dạng “thư lâu” bán sinh hoạt, bán thưởng ngoạn trong nội cung. Theo biến động lịch sử, nhiều công trình trong Tử Cấm thành đã bị phá hủy, Thái Bình Lâu là một trong số rất ít kiến trúc còn tồn tại tương đối nguyên vẹn đến ngày nay, qua đó trở thành một tư liệu sống quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử kiến trúc cung đình Huế thời Nguyễn.