Thái Tổ Miếu, thường gọi tắt là Thái Miếu, là nơi tưởng niệm các vị tiên chúa đã gây dựng cơ nghiệp cho dòng họ Nguyễn ở Đàng Trong trước khi vương triều Nguyễn được thiết lập; từ Nguyễn Hoàng đến Nguyễn Phúc Thuần.

Thái Miếu tọa lạc tại góc Đông Nam của Hoàng thành Huế, nằm đối xứng với Thế Miếu ở phía Tây Nam theo trục bố cục truyền thống của kinh thành. Hiện nay, công trình thuộc địa phận phường Phú Xuân, thành phố Huế.

Thái Miếu được khởi dựng vào năm thứ 3 niên hiệu Gia Long (1804), dưới triều vua Gia Long. Đây là công trình miếu điện quan trọng trong Hoàng thành, dùng để thờ phụng các chúa Nguyễn, những người đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong trước khi triều Nguyễn chính thức được thành lập. Trải qua các đời vua kế tiếp của triều Nguyễn, miếu nhiều lần được tu sửa và bổ sung để duy trì sự tôn nghiêm của nơi thờ tự tổ tiên hoàng tộc.

Theo quy định của triều đình, mỗi năm tại Thái Miếu tổ chức năm kỳ tế lớn, gọi chung là các lễ hưởng, diễn ra vào bốn tháng trọng yếu trong năm và tháng cuối cùng của năm. Cụ thể gồm: Xuân hưởng, Hạ hưởng, Thu hưởng, Đông hưởng và Hạp hưởng. Trong đó, Hạp hưởng là lễ cúng tất niên được tiến hành vào cuối tháng Chạp, mang ý nghĩa tổng kết chu kỳ tế tự trong năm và tưởng niệm công đức của các vị tiên tổ trước thềm năm mới.

Bên cạnh những kỳ tế định lệ ấy, Thái Miếu còn là nơi cử hành nhiều nghi lễ quan trọng khác của hoàng triều. Đến ngày húy nhật của từng vị chúa Nguyễn, triều đình đều tổ chức lễ giỗ riêng với nghi thức trang trọng. Ngoài ra, các dịp đại lễ của triều đình như Tứ tuần Đại khánh tiết, Ngũ tuần Đại khánh tiết của hoàng đế, hoặc lễ tôn thụy cho các bậc tiên tổ trong hoàng tộc, cũng đều được làm lễ cáo tại đây nhằm báo cáo với tổ tiên về những sự kiện trọng đại của quốc gia và hoàng gia.

Quy chế lễ nghi của triều Nguyễn quy định rất chặt chẽ đối với các kỳ tế tại Thái Miếu. Chẳng hạn, trong lễ Thu hưởng tổ chức vào ngày mồng 1 tháng Bảy, các quan văn từ ngũ phẩm và quan võ từ tứ phẩm trở lên phải mặc triều phục, phẩm phục chỉnh tề, đứng xếp thành hai ban tả hữu trước sân miếu để chờ ngự giá của hoàng đế đến làm lễ. Trong khi đó, các quan văn từ lục phẩm và quan võ từ ngũ phẩm trở xuống mặc phẩm phục và quỳ nghênh đón ở hai bên con đường gạch dẫn qua hồ Thái Dịch, tuân thủ đúng quy thức lễ nghi của triều đình.

Tư liệu châu bản triều Nguyễn còn ghi chép khá tỉ mỉ về các đồ thờ đặt tại những hương án thuộc tầng trên và tầng giữa của gác Tuy Thành trong khu miếu điện. Mỗi hương án nguyên đặt một nghiên đá trắng dùng đựng mực đen và một nghiên đá cẩm thạch đựng mực son; ngoài ra còn có ống đựng bút bằng đồng tây, một lọ thủy tinh và một lọ pha lê dùng để cắm bút, cùng các thỏi mực đen, mực son, bốn chiếc bút viết. Bên cạnh đó còn chuẩn bị ba tờ giấy Long Tiên đoạn kim hạng lớn và một trăm tờ giấy ngũ sắc ấn cách tiên, thể hiện rõ sự chuẩn bị chu đáo của triều đình trong các nghi thức tế tự.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đầu năm 1947, khu vực Thái Miếu đã bị thiêu hủy gần như hoàn toàn trong đợt tiêu thổ kháng chiến.