Đình Thượng Đồng tọa lạc tại thôn Thượng Đồng, xã Yên Tiến, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trước đây, nay thuộc địa phận xã Vạn Thắng, tỉnh Ninh Bình. Đình là nơi thờ Đinh Tiên Hoàng, vị anh hùng dân tộc, được tôn vinh làm Thành hoàng làng.

Đình Thượng Đồng là nơi thờ vua Đinh Tiên Hoàng, gắn liền với một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và cách mạng. Cách đây hơn một nghìn năm, khu vực này thuộc phường Quán Đổ, giữ vị trí chiến lược quan trọng, gần biển, thuận lợi cho giao thông và phát triển kinh tế, đồng thời là địa bàn trù phú, đông dân cư.

Trong thời kỳ loạn 12 sứ quân, sứ quân Phạm Bạch Hổ vốn chiếm giữ vùng Đằng Châu (nay thuộc huyện Kim Động, tỉnh Hải Dương) do liên tiếp thất bại trong các cuộc xung đột giữa các thế lực cát cứ đã phải rút dần về phía Nam và dừng chân tại vùng đất này để lập căn cứ mới. Tuy có lợi thế về địa thế và kinh tế, song do thế lực suy yếu, kỷ luật quân đội lỏng lẻo, binh lính thường xuyên cướp bóc, gây nhiều oán hờn trong nhân dân địa phương.

Trước tình cảnh đó, hai anh em ruột là Đinh Đức Đạt và Đinh Đức Thông, người phường Lư Châu (nay là thôn Cát Đằng, cùng xã với thôn Thượng Đồng), đã dấy binh hưởng ứng và theo phò Đinh Bộ Lĩnh. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân trong vùng. Chỉ trong thời gian ngắn, Đinh Bộ Lĩnh đã đánh tan cánh quân của Phạm Bạch Hổ cùng các sứ quân khác, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước, mở ra triều đại nhà Đinh.

Theo truyền ngôn địa phương, khu vực đình Thượng Đồng ngày nay chính là nơi vua Đinh Tiên Hoàng từng đóng quân. Dấu tích của thời kỳ này vẫn còn lưu lại qua nhiều địa danh như cánh đồng Kiệu, nơi đặt kiệu của nhà vua, cánh đồng Khăm, nơi quân giặc mắc mưu và bị tiêu diệt, khu mả Vạn, nơi chôn cất nhiều quân lính của đối phương. Sau khi đất nước thái bình, để tưởng nhớ công lao to lớn của vua Đinh, nhân dân đã lập đình thờ, hương khói phụng sự qua nhiều thế hệ.

Đặc biệt sau Hiệp ước năm 1884 khi nước ta rơi vào ách thống trị của thực dân Pháp, phong trào đấu tranh chống xâm lược đã bùng lên mạnh mẽ trên khắp cả nước, nhất là sau khi có Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi phát ra. Tại làng Thượng Đồng, dưới sự chỉ đạo của Phạm Trung Thứ, nhân dân đã tích cực chuẩn bị lực lượng khởi nghĩa. Đình làng trở thành nơi luyện tập võ nghệ, rèn đúc vũ khí, tích trữ lương thực, các đội dân binh ngày đêm luyện binh diễn võ trong tiếng trống chiêng hùng tráng.

Sáng ngày 10 tháng 12 năm 1889, một toán quân địch từ thành Ninh Bình kéo đến tấn công làng Thượng Đồng. Nghĩa quân đã anh dũng chiến đấu, chém chết tên thiếu úy Sô-đờ-rông ngay từ đầu trận và làm bị thương nặng tên thiếu úy Mô-ganh, buộc quân Pháp phải rút chạy, cuộc khởi nghĩa này gây tiếng vang lớn trong vùng.

Trong tập ghi chép về tình hình Bắc Kỳ giai đoạn 1884-1892, cố đạo Ruy-gi-ni-ê đã phải thừa nhận: